Conditioneringscyclus (Yamada Mumon)

Portret van Yamada Mumon roshi
Yamada (Mumon) roshi

Zenleraar Yamada (Mumon) heeft het verloop van de twaalf schakels van de conditioneringscyclus (pratitya-samutpada) in één samenhangende formulering omschreven:

1. In spirituele of oorspronkelijke verblinding (onwetendheid – avidya)
2. ontwikkel je onbewuste activiteiten (motieven – samskara)
3. waaraan jij een individueel bestaan ontleent, te beginnen met de conceptie in een moederschoot (bewustzijn – vijnana).
4. Je mentale en stoffelijke faciliteiten genereren in de schoot de noodzakelijke substantie (namen en vormen – namarupa)
5. voor het functioneren van ogen, oren, neus, tong, lijf en brein (de zes ingangen – ayatana);
6. de verdere ontwikkeling daarvan faciliteert het beleven van de zintuiglijke wereld (contact – sparsha)
7. en het opnemen van uiteenlopende wereldse invloeden (verlangen naar welbevinden – vedana).
8. Je went eraan je te hechten aan externe objecten (egoïstische verlangens – trishna),
9. ze je toe te eigenen en er houvast in te vinden (grijpen – upadana);
10. het laat je een gevoel van bezit ervaren (wording – bhava).
11. Dit zijn de middelen waarmee je je fysieke bestaan ingaat (leven, geboorte – jati),
12. en waarmee je vervolgens dit bestaan doorloopt en beëindigt (ouderdom en sterven – jaramarana).

Even verderop traceert hij de oorzaak achterwaarts, net als Boeddha gedaan heeft:

• Waar komt het lijden van ouderdom en dood vandaan? Het komt voort uit het zelfontwaken van het leven.
• Waar komt het zelfontwaken van het leven vandaan? Vanuit een notie van eigendom.
• Waar komt de notie van eigendom vandaan? Door iets te verwerven.
• Waar komt iets verwerven vandaan? Van iets verlangen.
• Waarom verlangen we naar iets? Omdat we het zien.
• Waarom zien we het? Omdat we perceptie hebben.
• Waarom hebben we perceptie? Omdat we zijn uitgerust met zes zintuigen.
• Waarom zijn we uitgerust met zes zintuigen? Ze worden verleend in de baarmoeder van onze moeder.
• Waarom waren we in de baarmoeder van onze moeder? Omdat onze moeder ons heeft verwekt.
• Waarom zijn we verwekt? Door de acties van onze vader en moeder.
• Waarom doen onze ouders mee aan deze activiteiten? Door onbewust of onwetend instinct.

Model van de conditioneringscyclus
(klik op afbeelding voor print-versie)

Door op deze manier diep na te denken over de twaalf oorzaken gaan we de fundamentele bron van het lijden van ouderdom en dood begrijpen: het is ons niet-ontwaakte instinct, onze oorspronkelijke onwetendheid. Daarom is dit onbewuste, onwetende instinct, of oorspronkelijke onwetendheid, de wortel van karmische transmigratie.

Deze niet-ontwaakte staat geeft aanleiding tot verder niet-ontwaken, het in beweging zetten van cyclus na cyclus van onwetendheid, wil, bewustzijn, namen en vormen, de zes zintuigkanalen, sensaties, het verlangen naar plezier, grijpen, nemen en vasthouden, zijn of bestaan, geboorte, ouderdom en dood – keer op keer herhaald, terwijl we eindeloos door de duisternis van de zes bestaanssferen dwalen.

Bron: Yamada, Mumon (vertaling Norman Waddell):
Zen Master Hakuin’s Song of Zazen. Kyoto 2021, p. 64-66
Model: https://info.stiltij.nl/vervolg/modellen/

◄║►